اجتماع اربعین تنها یک گردهمایی مناسکی یا آیین عبادی مقطعی نیست، بلکه پدیدهای تمدنی و مظهر تجلی توحید عملی در عرصه اجتماع است که وظیفه دارد همه بشریت را حول محور امامت گرد آورد. اگرچه امامت از منظر کلامی، باور اختصاصی مکتب تشیع است اما حقیقت آن، پاسخی مستقیم به ندای فطرت پاک انسانهاست. از این رو، پیام اربعین فراتر از مرزهای مذهبی، پیام پیوند جانهای آزاده با حقیقت ولایت الهی و دستیابی به الگوی کامل زیست انسانی است.
ابعاد اجتماعی اربعین و نقش تسهیلگر نظام اسلامی
اربعین در شمار آداب اجتماعی دین قرار میگیرد؛ همانگونه که فقه دارای دو ساحت فردی و اجتماعی است، زیارات نیز بُعدی کاملاً اجتماعی دارند. گرچه در روایت معروف امام عسکری(ع) «زیارت الاربعین» از نشانههای ایمان شمرده شده و در ظاهر جنبهای فردی دارد، اما حقیقت اصلی آن در حضور تاریخی اهلبیت(ع) و اصحاب سیدالشهدا(ع) در روز اربعین در کربلا متجلی است؛ حضوری که پس از تحمل آنهمه مصائب، اسارت و تحقیر، نخستین مطالبه امام سجاد(ع) و حضرت زینب(س) بود و به تحقیق در همان سال نخست نیز واقع شد. این حضور تاریخی، مستند اصلی اربعین و حامل پیام اجتماعی و تمدنی آن است. ازاینرو، باید نگاه زائران را از سطح ثواب فردی به افق کلان اجتماعی ارتقا داد. زائر اربعین نباید تنها به بهرهمندی معنوی شخصی بیندیشد، بلکه باید خود را جزئی فعال از یک حرکت عظیم امتساز بداند. هنگامی که اربعین بهمثابه یک جریان اجتماعی فراگیر فهم شود، حضور نظام اسلامی نیز برای پشتیبانی از آن یک ضرورت عقلی و شرعی خواهد بود. البته این حضور باید بهگونهای تنظیم شود که اصالت و مردمیبودن این حرکت مخدوش نشود و نظام اسلامی صرفاً در کنار مردم، وظیفه تسهیلگری و صیانت از آن را ایفا کند.
اربعین؛ رمز وحدت انسانی و بستر تربیت فکری نسل جوان
اربعین، رمز وحدت مسلمانان و بلکه همه انسانهاست. استعمارگران سالها کوشیدهاند میان شیعه و دیگر مسلمانان فاصله بیندازند، اما اربعین این توطئهها را در هم شکسته و میان ملتها، حوزهها و مرجعیت ایران و عراق پیوندی عمیق ایجاد کرده است. عنصر مظلومیت، حقیقتی فطری است و هر انسان آزادهای در برابر آن خضوع میکند؛ ازاینرو اربعین ظرفیت بینظیری برای ایجاد وحدت انسانی در برابر جریانهای مدعی حقوق بشرِ ضد بشر دارد.
یکی از مهمترین ظرفیتهای اربعین، تربیت فکری و اعتقادی نسل جوان است. جوان باید بداند چرا چنین حرکت عظیمی در تاریخ شیعه شکل گرفته و چه اهدافی در پس آن نهفته است. اگر اربعین را صرفاً در حد ثواب فردی فروبکاهیم، شأن آن را پایین آوردهایم. این حرکت، بستر تبیین فلسفه امامت و نقش آن در هدایت بشریت است.
اربعین؛ بستر معرفی امامت به جهان
یکی از آسیبهای جدی، تبدیل اربعین به بستری برای پیشبینیهای احساسی و بیدلیل درباره ظهور است. این نگاه، حقیقت اربعین را مخدوش و جوانان را از مسیر صحیح معرفتی دور میکند. باید با صراحت گفت اربعین، زمینهساز معرفت امامت است، اما از علائم ظهور نیست. اربعین بهترین فرصت برای معرفی حقیقت امامت به جهان است؛ اینکه بشریت بداند امامی وجود داشت که برای حفظ دین خدا، حادثهای بینظیر را رقم زد و اهلبیت(ع) و اصحابش را در راه خدا تقدیم کرد. این معرفی، یکی از مقدمات مهم برای آشنایی جهانیان با مفهوم امامت و پذیرش آن در عصر ظهور است. امید آنکه دعای سیدالشهدا(ع) همراه همه شرکتکنندگان در این برنامه جهانی باشد و این حرکت عظیم، بیش از پیش در مسیر امتسازی و احیای حقیقت امامت پیش رود.
نظر شما